To częste źródło nieporozumień. Mediatorem może być w zasadzie każda osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych — strony mogą wybrać dowolną osobę, także spoza jakiejkolwiek listy. Stały mediator to natomiast osoba wpisana na oficjalną listę prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego.
Stałym mediatorem może zostać osoba, która spełnia łącznie kilka warunków:
- spełnia wymogi przewidziane dla mediatora w Kodeksie postępowania cywilnego (pełna zdolność do czynności prawnych, pełnia praw publicznych, nie jest sędzią);
- ma wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji;
- ukończyła 26 lat;
- zna język polski;
- nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
- została wpisana na listę stałych mediatorów.
Gdy strony nie wskażą mediatora samodzielnie, sąd kierujący sprawę do mediacji wyznacza zwykle właśnie stałego mediatora o odpowiedniej specjalizacji. Wpis na listę realnie zwiększa więc szanse na sprawy ze skierowania sądu.
Jak zostać mediatorem wpisanym na listę sądu?
Wpisu na listę stałych mediatorów dokonuje prezes sądu okręgowego w drodze decyzji administracyjnej, wydawanej na wniosek kandydata. Procedurę przechodzi się tylko raz — prawomocna decyzja o wpisie pozwala później wpisać się także na listy w innych sądach okręgowych.
Wniosek składa się na urzędowym formularzu, a tryb prowadzenia listy określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów. Do wniosku dołącza się m.in. oświadczenia o niekaralności, wieku i znajomości języka polskiego oraz dokumenty potwierdzające wiedzę i umiejętności (np. zaświadczenia o ukończonych szkoleniach z mediacji).
Warto znać kilka praktycznych szczegółów:
- Sprawę uznaje się za załatwioną milcząco na korzyść wnioskodawcy, jeśli prezes sądu okręgowego nie wyda decyzji ani postanowienia w terminie 14 dni od doręczenia wniosku.
- Od decyzji prezesa sądu okręgowego w sprawie wpisu lub skreślenia przysługuje odwołanie do prezesa sądu apelacyjnego.
- Standardy szkolenia mediatorów oraz wymagania dotyczące wiedzy mogą różnić się między sądami i bywają aktualizowane — przed złożeniem wniosku warto sprawdzić aktualne wymogi w konkretnym sądzie okręgowym (przepisy i wymagania szkoleniowe wymagają weryfikacji z aktualnym stanem prawnym).
Typowy błąd kandydatów to przekonanie, że wystarczy jedno krótkie szkolenie. W praktyce sądy oczekują udokumentowanej praktyki i specjalizacji, a same standardy szkoleniowe były w ostatnim czasie zaostrzane.
Ile kosztuje mediator sądowy? Aktualne stawki
W mediacji ze skierowania sądu wysokość wynagrodzenia mediatora określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Od 17 lutego bieżącego roku obowiązują nowe, wyższe stawki — wcześniejsze nie zmieniały się od dekady. Wartości te mogą ulec dalszej zmianie, dlatego zawsze warto je zweryfikować w aktualnym rozporządzeniu.
Aktualne stawki przedstawiają się następująco:
- Sprawy o prawa majątkowe do 200 000 zł wartości przedmiotu sporu — 2% wartości przedmiotu sporu, nie mniej niż 300 zł i nie więcej niż 4000 zł za całość postępowania.
- Sprawy o prawa majątkowe powyżej 200 000 zł — 4000 zł plus 1% od nadwyżki ponad 200 000 zł, łącznie nie więcej niż 8000 zł.
- Sprawy niemajątkowe lub bez możliwości ustalenia wartości sporu — 300 zł za pierwsze posiedzenie i 200 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 900 zł.
Do tego dochodzi zwrot wydatków, m.in. do 110 zł za wynajem pomieszczenia na posiedzenie i do 50 zł na korespondencję. Jeśli strony w ogóle nie przystąpią do mediacji, mediatorowi przysługuje zwrot wydatków do 110 zł. Wynagrodzenie mediatora będącego podatnikiem VAT podwyższa się o kwotę podatku.
Co istotne dla podejmujących decyzję: w sprawach skierowanych do mediacji przed wejściem w życie nowego rozporządzenia stosuje się stawki dotychczasowe. Mediacja prywatna (na podstawie umowy) rządzi się własnym cennikiem ustalanym z mediatorem i nie podlega tym widełkom.
Jaką moc ma ugoda zawarta przed mediatorem?
Ugoda zawarta przed mediatorem nie działa automatycznie — wymaga zatwierdzenia przez sąd. Po zatwierdzeniu ma ona moc prawną ugody zawartej przed sądem, a jeśli nadaje się do wykonania w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez nadanie klauzuli wykonalności. Taka ugoda staje się wtedy tytułem wykonawczym, który można skierować do komornika.
Sąd odmówi zatwierdzenia ugody w całości lub części tylko wtedy, gdy jest ona sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, zmierza do obejścia prawa albo jest niezrozumiała lub wewnętrznie sprzeczna. Warto też wiedzieć, że samo wszczęcie mediacji przerywa bieg przedawnienia roszczeń — to realna korzyść proceduralna dla strony, której zależy na czasie.
Organem właściwym w sprawach mediacji jest sąd, przed którym toczy się postępowanie lub który byłby właściwy do rozpoznania sprawy. W kwestiach wpisu i skreślenia z listy stałych mediatorów właściwy jest prezes sądu okręgowego, a w drugiej instancji prezes sądu apelacyjnego. Jeśli rozważasz skorzystanie z mediacji lub samodzielne wykonywanie tej funkcji, mediator sądowy pozostaje jedną z najtańszych i najszybszych dróg zakończenia sporu — pod warunkiem dobrowolnej woli porozumienia po obu stronach.